Jelita też mają swój złożony układ nerwowy

Określenie „drugi mózg” w odniesieniu do jelit pojawiło się w literaturze naukowej pod koniec XX w., a pionierem tej koncepcji był neurogastroenterolog Michael D. Gershon, który w latach 90. ub.w. opisał złożony układ nerwowy jelitowy jako „mózg w brzuchu”. Chociaż jelita nie „myślą” w taki sam sposób jak mózg w czaszce, ich układ nerwowy wykazuje znaczną niezależność i wpływa na wiele kluczowych funkcji organizmu. Istotnym elementem potwierdzającym rolę jelit jako drugiego mózgu jest enteryczny układ nerwowy (ENS), nazywany również jelitowym układem nerwowym. Jest to rozległa sieć neuronów zlokalizowana w przewodzie pokarmowym, która liczy setki milionów komórek nerwowych – niektóre źródła podają, że może ich być nawet ok. 500 mln, co czyni ENS najbardziej złożonym skupiskiem neuronów poza mózgiem. Co istotne, ENS jest w stanie funkcjonować niezależnie od ośrodkowego układu nerwowego, koordynując wiele procesów trawiennych i generując reakcje (np. skurcze perystaltyczne) bez bezpośredniego udziału mózgu w czaszce. 

Naukowcy zaobserwowali, że nawet całkowicie odizolowane od ciała jelita potrafią wykazywać skoordynowaną aktywność ruchową. Ponadto są ważnym producentem neuroprzekaźników, takich jak serotonina (5-HT), której ok. 90-95% całej puli w organizmie powstaje właśnie w jelitach. Serotonina ta, wytwarzana przez komórki enteroendokrynowe i neurony, wpływa na motorykę jelit, a także pośrednio oddziałuje na pracę mózgu, np. poprzez nerw błędny. Istotną rolę w tym procesie odgrywa mikrobiota jelitowa – niektóre gatunki bakterii (np. Streptococcus, Enterococcus, Escherichia, Lactobacillus) mogą produkować serotoninę, a jej poziom w jelitach drastycznie spada (nawet o 60%) u zwierząt pozbawionych bakterii, co potwierdza kluczową rolę mikroflory. Mikroorganizmy jelitowe wytwarzają również inne związki neuroaktywne, takie jak: dopamina, noradrenalina, krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, tryptaminy czy GABA, które mogą modulować aktywność neuronalną gospodarza.

Jelita to także centrum odporności

Poza funkcjami nerwowymi i biochemicznymi jelita pełnią funkcję narządu odpowiedzialnego za budowanie odporności. Jelito „uczy” komórki odpornościowe, jak reagować na zagrożenia ze świata zewnętrznego, a aby ten proces przebiegał prawidłowo, jelito musi być w stanie fizjologicznej równowagi, czyli dobrostanu. – Środowisko jelit i tym samym odporność wspieramy na różne sposoby – poprzez dietę, styl życia, a także celowaną suplementację. Pierwsze nasuwają się probiotyki, ale nie tylko one regulują mikrobiotę. Równie cenne jest colostrum. To substancja naturalna, zasobna w szereg bioaktywnych składników o udowodnionym i pozytywnym wpływie na jelita. Odbudowuje mikrobiotę (działa prebiotycznie), wycisza zapalenie i uszczenia barierę jelitową. Wszystko to sprawia, że jelita są w tzw. homeostazie, a dziś już wiemy, że dobry stan jelit i mikrobioty są niezbędne do utrzymania ogólnego zdrowia, w tym także tego psychicznego. Colostrum może nas w tym wspierać – mówi Monika Stromkie-Złomianiec. Aby colostrum było jak najbardziej skuteczne, musi pochodzić od zdrowych krów, być wcześnie pobierane, a następnie poddawane liofilizacji (nie suszeniu rozpyłowemu!). Wysokiej jakości colostrum ma lekko żółtą, kremową barwę i przypomina drobne płatki, a nie miałki proszek. Tylko taki produkt ma prawo działać, co potwierdzają publikacje naukowe.

Zrozumienie złożonej osi jelito-mózg i roli mikrobioty jelitowej jest kluczowe dla przyszłych terapii wielu schorzeń neurologicznych i psychiatrycznych. Dbanie o zdrowie jelit, m.in. poprzez odpowiednią dietę i wsparcie naturalnymi suplementami, bezpośrednio wpływa na zdrowie całego organizmu.