„Horyzont 2020” stanowi pierwszą inicjatywę skupiającą w jednym programie wszystkie unijne środki finansowania badań naukowych i innowacji. Dotyczy on przede wszystkim przekształcania odkryć naukowych w innowacyjne produkty i usługi, które otworzą nowe możliwości dla przedsiębiorstw i poprawią jakość życia. Jednocześnie w programie znacząco ograniczono formalności, upraszczając przepisy i procedury, aby przyciągnąć większą liczbę wybitnych naukowców i innowacyjnych przedsiębiorstw.

„Europa znajduje się w trudnej sytuacji. W czasie poważnego kryzysu gospodarczego i wysokiego bezrobocia, jedynym sposobem tworzenia nowego wzrostu gospodarczego i miejsc zatrudnienia jest inwestowanie w wiedzę i innowacje” – powiedziała na spotkaniu w Brukseli Morten Østergaard, duńska minister nauki, innowacji i szkolnictwa wyższego.

W ostatni czwartek (31.05) upubliczniony został oficjalny list złożony przez 11 państw wschodniej granicy UE i skierowany do Rady Unii Europejskiej. List ten kładzie nacisk przede wszystkim na zmiany w legislacji planu „Horyzont 2020”. Państwa wschodnie zażądały odpowiedniego zapisu prawnego, który zagwarantuje równy dostęp do funduszy wszystkim krajom członkowskim, zapewni uczciwe warunki dla nowych członków UE i wykluczy możliwość powstawania „zamkniętych klubów” faworyzujących kraje zachodnie i powodujących ich dominację w pozyskiwaniu funduszy.

Także w czwartek Mariada Graca Carvalho, portugalska centroprawicowa eurodeputowana odpowiedzialna za przygotowywanie dokumentacji dla Parlamentu Europejskiego, opublikowała swój projekt sprawozdania w sprawie Horyzont 2020. Wzywa ona do ustanowienia przepisów, które zapewnią sprawiedliwe​​ finansowanie badań równomiernie rozłożone w całej Europie.

Raport eurodeputowanej proponuje w szczególności parowanie uniwersytetów z krajów bogatszych z partnerskimi uniwersytetami z krajów mniej zamożnych,a także stworzenie specjalnych programów stypendialnych ułatwiających „powroty” naukowców pochodzących ze wschodnich państw członkowskich, którzy budowali swoją karierę w lepiej rozwiniętych placówkach badawczych w krajach zachodnich. Według Carvalho powinno się również intensywnie rozwijać projekty pilotażowe Europejskiej Rady Badań Naukowych (ERC) dotujące grupy naukowców – także te "mniej znane".

Zarówno Komisja Europejska jak i kraje członkowskie odrzuciły pomysł wprowadzenia systemu kwot geograficznych.

„ (… )z perspektywy „nowych“ państw członkowskich Unii Europejskiej – także z perspektywy Polski - kluczowe jest, by obok zasady doskonałości naukowej, która musi pozostać nadrzędnym kryterium rozdziału środków w ramach Horyzontu 2020, stworzyć też rozsądne mechanizmy, pozwalające na pełne wykorzystanie potencjału regionów i państw, które do tej pory niewystarczająco korzystały z pieniędzy dostępnych w programach ramowych. Tylko tak w pełni wykorzystamy ich potencjał naukowy, badawczy i intelektualny” – pisała niedawno o programie Horyzont 2020 pani Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego Barbara Kudrycka.

Aby przyspieszyć proces legislacyjny w Parlamencie Europejskim ponownie głosowano nad 140-stronicowym planem. Większość ministrów nauki osiągnęła kompromis w aspekcie zasad uczestnictwa w programie Horyzont 2020, który to przyczyni się do stymulowania "atrakcyjności karier naukowych w całej Unii Europejskiej”.

Dania, która aktualnie przewodniczyw UE utrzymuje, że stanowisko Rady Europejskiej kładzie większy nacisk na bardziej interdyscyplinarne podejście niż to proponowane przez Komisję Europejską w pierwotnym wniosku. Obejmuje ono także wzmożeniewysiłków, których celem jest ograniczenie biurokracji, co było już jednym z założeń wniosku KE.

Po osiągnięciu względnego konsensusu dotyczącego zasad uczestnictwa w programie, jak i głównych jego założeń teraz rozpoczną się negocjacje dotyczące alokacji środków budżetowych na programy szczegółowe realizowane w ramach„Horyzont 2020”.

„Dziś pora na ogromny wysiłek ze strony naukowców. To czas na budowanie swojej przewagi konkurencyjnej w nowatorskich projektach badawczych czy w kreatywnych planach zagospodarowania światowej klasy laboratoriów, już otwartych i tych, które lada dzień zostaną oddane. Od tego zależy, jak wiele środków z tej imponującej puli 80 miliardów euro trafi od 2014 roku do Polski. To naprawdę nieodległy horyzont.” – napisała na stronie MNiSW pani Minister Barbara Kudrycka.

W tekście użyto cytatów z wypowiedzi pani Minister Nuaki i Szkolnictwa Wyższego Barbary Kudryckiej zamieszczonej 24.05.2012 na portalu nauka.gov.pl. Całą wypowiedź można znaleźć pod tym adresem.

Red. Tomasz Sznerch